
ایونت پاپ آپ چیست و چرا رویدادهای موقت اینقدر جذاباند؟
ایونت پاپ آپ رویدادی موقت در مکانی غیرمعمول است. تعریف، تفاوتش با پاپ آپ استور، یک نمونه ایرانی و دلیل علمی جذابیت آن را بخوانید
ایونت پاپ آپ چیست و چرا رویدادهای موقت اینقدر جذاباند؟
آذر پارسال، به گزارش روزنامه همشهری، شهرداری تهران در شش منطقه شهر هفت بازارچه یلدایی برپا کرد که از ساعت ۱۱ تا ۲۱ انار، خشکبار و سوغات استانها میفروختند و از ابتدا قرار بود موقت باشند. همین الگو، در مقیاسی کوچکتر، در حیاط کافهها، گالریها و فرهنگسراهای شهرهای دیگر هم تکرار میشود. در زبان رویدادگردی امروز به این برنامهها ایونت پاپ آپ میگویند: رویدادی موقت که یکباره در جایی پدیدار میشود، از چند ساعت تا چند هفته، و گاه چند ماه، دوام میآورد و بعد برچیده میشود.
واژه «پاپ آپ» در انگلیسی به چیزی اشاره دارد که ناگهان بیرون میجهد و همانقدر ناگهانی ناپدید میشود. ارزش این رویدادها تا حد زیادی از همین موقتیبودن میآید، و فهم سازوکار آن هم به کار کسی میآید که از میان دهها برنامه آخر هفته یکی را انتخاب میکند و هم به کار کسی که میخواهد چنین رویدادی را برگزار کند.
ایونت پاپ آپ یعنی چه؟
ایونت پاپ آپ رویدادی موقت است که برای مدتی کوتاه و مشخص، اغلب در مکانی غیرمعمول، برگزار میشود و سپس پایان مییابد. این رویداد ممکن است بازارچه، نمایشگاه کوچک، اجرای موسیقی، کارگاه یا منوی ویژه یک شب باشد. آنچه این قالبهای متفاوت را به هم پیوند میدهد، زمان محدود است و تجربهای که فقط با حضور به دست میآید.
این تعریف ساخته روزنامهنگاران نیست. گری وارنبی و جولیا تاوبه، دو پژوهشگر دانشگاههای منچستر، در پژوهشی که سال ۲۰۱۷ منتشر کردند، ادبیات علمی این حوزه را مرور کردند و موقتیبودن را ستون اصلی پاپآپ دانستند. در کنار آن، دو ویژگی دیگر را هم برشمردند: تأکید بر معرفی و دیدهشدن برند، و تأکید بر تجربهای که در فروشگاه معمولی به دست نمیآید. طبق همین مرور، عمر فروشگاههای پاپآپ از چند روز تا یک سال متغیر است و میانگین آن به حدود یک ماه میرسد. چنین بازهای نشان میدهد که «موقت» مفهومی نسبی است و آنچه اهمیت دارد، آگاهی بازدیدکننده از پایانپذیر بودن رویداد است، نه طول دقیق آن.
قالب امروزی پاپآپ را معمولاً به اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی نسبت میدهند. پژوهشگران کالج مد لندن از فروشگاههای «چریکی» آن سالها یاد میکنند که بیاعلام باز و بهسرعت بسته میشدند، و برند ژاپنی کم دگارسون و فروشگاه آمریکایی Vacant را از نخستین بهکارگیرندگان این قالب میدانند. همین پژوهشگران یادآوری میکنند که گروهی از محققان ریشه پاپآپ را در فروشگاههای فصلی و نمایشگاههای تجاری قدیمیتر میجویند. به نظر ما این دیدگاه دوم دقیقتر است. بازارچههای شب عید و یلدا در شهرهای ایران بر همان منطق زمان محدود و کالای مناسبتی استوارند، هرچند کسی آنها را پاپآپ نمینامید.
پاپ آپ استور، رویداد پاپآپ و ایونت معمولی
جستوجوی «پاپ آپ» در اینترنت فارسی معمولاً به دو دسته نتیجه میرسد: پنجرههای تبلیغاتی وبسایتها و مطالبی درباره «پاپ آپ استور» برای صاحبان کسبوکار. دسته نخست ربطی به این بحث ندارد، اما دسته دوم خویشاوند نزدیک رویداد پاپآپ است. پاپ آپ استور فروشگاهی موقت است که برندی برای معرفی محصول یا دیدهشدن برپا میکند. رویداد پاپآپ بر تجربه تمرکز دارد و شرکتکننده ممکن است بیآنکه چیزی بخرد، شبی را با موسیقی یا کارگاهی دوساعته بگذراند. در عمل مرز این دو باریک است و فروشگاه موقت گاه بیش از آنکه برای فروش باشد، بهانهای برای گرد آوردن مردم است.
تقدم تجربه بر فروش در دادههای ایرانی هم دیده میشود. پژوهشی در مجله مدیریت بازاریابی دانشگاه آزاد اسلامی پس از مصاحبه با ۱۴ مدیر و کارشناس و تحلیل ۳۵۲ پرسشنامه از متخصصان بازاریابی و فروش شرکتهای کالاهای تندمصرف، تقویت برند و بهبود مدیریت تجربه مشتری را مهمترین پیامدهای فروشگاه پاپآپ معرفی کرد و شتابگرفتن فروش را در رتبه پنجم قرار داد. این یافته دیدگاه فروشندگان را بازتاب میدهد، نه مشتریان را، اما همین که خود فروشندگان فروش فوری را هدف نخست نمیدانند، گویاست.
ایونتهای معمولی، از کنسرت در سالنی ثابت تا جشنوارهای سالانه یا کلاسی هفتگی، مکان مشخص و تقویمی قابل پیشبینی دارند. رویداد پاپآپ دستکم در یکی از این دو از قاعده بیرون میزند: یا مکانش غیرمنتظره است، یا زمانش کوتاه و تکرارنشدنی. برای آشنایی با خود مفهوم ایونت و گونههای آن، مطلب ایونت چیست را هم میتوانید بخوانید. رایجترین شکلهای رویداد پاپآپ را میشود اینطور دستهبندی کرد:
- بازارچههای یکروزه یا آخر هفته که در حیاط کافه، گالری یا خانهای قدیمی برپا میشوند و دستساختهها و خوراکیهای خانگی عرضه میکنند.
- اجراهای مهمان، از موسیقی و کتابخوانی تا استندآپ، که فقط یک شب در فضایی برگزار میشوند که برنامه ثابتی از این دست ندارد.
- نمایشگاههای چندروزه عکس یا نقاشی در مکانهایی که معمولاً گالری نیستند.
- کارگاههای یکباره با ظرفیت محدود و منوهای ویژهای که آشپزی مهمان برای یک یا دو شب در رستورانی دیگر ارائه میکند.
نمونهای نزدیک: جشنواره انار فرهنگسرای اشراق
آذر ۱۴۰۴، فرهنگسرای اشراق در شمال شرق تهران میزبان چهاردهمین جشنواره انار با عنوان «صد دانه یاقوت» بود. همان گزارش همشهری از دالانهایی میگوید که با ریسههای کاغذی و کفپوش سرخ آراسته شده بودند و از غرفهدارانی که انار را از ساوه، یزد، شیراز، کاشان، فیروزکوه و کرمان آورده بودند. در کنار غرفههای انار و سوغات، صحنهای برپا بود که چهارشنبه تا جمعه، از ساعت ۱۸ تا ۲۰، به اجرای گروههای کودک و گروههای موسیقی اختصاص داشت. بازارچه تا ۴ دی دایر بود و به نوشته گزارشگر، بهخاطر همین اجراها آخر هفتهها شلوغتر میشد.
این جشنواره هرگز خود را پاپآپ نخواند، اما همه عناصر آن را داشت: مکانی که معمولاً بازار نیست، مهلتی مشخص، کالایی وابسته به یک مناسبت و لایهای از اجرا که خرید را به تجربه تبدیل میکرد. انار را میشود از هر میوهفروشی خرید؛ آنچه مردم را از نقاط دور شهر به فرهنگسرا میکشاند، حالوهوایی بود که فقط چند هفته در دسترس بود.
چرا «فقط همین چند روز» اینقدر وسوسهانگیز است؟
جذابیت رویدادهای موقت حاصل چند سازوکار روانی است که یکدیگر را تقویت میکنند، و قدیمیترین و شناختهشدهترین آنها اثر کمیابی است. آزمایشی کلاسیک در دانشگاه کارولینای شمالی در سال ۱۹۷۵، که در آن ۱۴۶ دانشجوی دختر کلوچههای یکسانی را از شیشهای با ۲ کلوچه یا ۱۰ کلوچه میچشیدند، این اثر را به روشنترین شکل ثبت کرد. کلوچههای شیشه کمجمعیت خواستنیتر و جذابتر ارزیابی شدند. وقتی موجودی شیشه جلوی چشم شرکتکننده از ۱۰ به ۲ کاهش مییافت، امتیازها باز هم بالاتر میرفت، بهویژه اگر علت کمبود استقبال دیگران عنوان میشد. مزه کلوچهها اما در هیچیک از حالتها متفاوت ارزیابی نشد. این آزمایش را نمیشود بیواسطه به کنسرت و بازارچه تعمیم داد، چون نیم قرن از آن گذشته، همه شرکتکنندگانش زن بودند و موضوعش خوراکی بود، نه تجربه.
الگوی آن اما در پژوهشهای تازهتر درباره پاپآپها هم تکرار شده است. وارنبی و تاوبه با ۱۶ زن جوان در شهرهای بریتانیا و آلمان مصاحبه کردند که به پاپآپ برندهای لوکس رفته بودند، و ۱۲ نفرشان محدودیت زمانی را انگیزه رفتن دانستند. همین افراد به پاپآپی که بیش از حد ادامه پیدا میکرد بدگمان میشدند و آن را ترفند تبلیغاتی میدیدند. کمیابی فقط وقتی اثر دارد که باورپذیر باشد.
پنج مطالعه و بیش از هزار شرکتکننده: این حاصل کار لورا هنکل و والدمار توپوروفسکی در دانشگاه گوتینگن است که سال ۲۰۲۲ در مجله آکادمی علوم بازاریابی منتشر شد. آنها در دو مطالعه میدانی با بازدیدکنندگان واقعی و سه آزمایش دریافتند که تجربه خوشایند در فروشگاه تنها زمانی به تجربهای از خود برند تبدیل میشد که مردم آن مکان را موقتی میدانستند؛ همان تجربه در فروشگاهی دائمی چنین اثری نداشت. یافته دیگرشان توضیح میدهد چرا رویدادهای موقت در شبکههای اجتماعی اینقدر بازتاب پیدا میکنند: برای کسانی که به متفاوتبودن اهمیت میدهند، تجربه خوب با احتمال بیشتری به روایتی آنلاین میرسید.
سازوکار سوم پیش از رسیدن به رویداد عمل میکند. پژوهش دانشگاه کرنل در سال ۲۰۱۴ دریافت که انتظار برای یک تجربه، مانند بلیط کنسرت، خوشایندتر از انتظار برای خرید یک کالاست. پژوهشگران با بررسی گزارشهای مطبوعاتی درباره صفهای طولانی هم دیدند کسانی که برای تجربهای صف کشیده بودند، حال بهتری داشتند و خوشرفتارتر بودند تا کسانی که برای خرید کالا ایستاده بودند. از این منظر، صف ورودی یک رویداد شلوغ بخشی از خود تجربه است، نه مانعی بر سر راه آن.
کنار هم گذاشتن این یافتهها تصویر روشنتری میدهد. کمیابی رویداد را خواستنی میکند و انتظار پیش از آن، خود لذتی جداگانه است؛ موقتیبودن نیز کمک میکند تجربه به حافظه و به نام برگزارکننده گره بخورد. همین همافزایی پاپآپ را به ابزاری کارآمد برای برندها تبدیل کرده است، و درست به همین دلیل باید با احتیاط به آن نگریست. آزمایش کلوچه یادآوری میکند که کمیابی داوری ما درباره ارزش را تغییر میدهد، نه کیفیت خود چیز را. مهلت «فقط تا جمعه» درباره کیفیت غرفهها هیچ اطلاعاتی نمیدهد.
از یک رویداد پاپآپ چه میتوان انتظار داشت؟
پژوهشگران کالج مد لندن در سال ۲۰۱۹ با دو گروه هشتنفره از جوانان بریتانیایی گفتوگو کردند تا دریابند چه چیزی تجربه پاپآپ را رضایتبخش میکند. پاسخها حول شش ویژگی میچرخید: سرگرمی، آموختن چیزی تازه، درگیرشدن حواس، فاصله گرفتن از روزمرگی، جنبه اجتماعی و ماندگاری در حافظه. این فهرست معیار سنجش خوبی است، چون مرز میان رویداد پاپآپ واقعی و چند میز فروش را که فقط برچسب «موقت» خوردهاند مشخص میکند. بازارچهای که جز فروش چیزی عرضه نمیکند شاید خرید را آسان کند، اما بیشتر این ویژگیها را ندارد و دلیلی برای ماندن در آن باقی نمیگذارد.
جنبه اجتماعی بیش از بقیه به دادهها پشتگرم است. در پژوهش منچستر، ۱۴ نفر از ۱۶ نفر همراه دوستانشان رفته بودند و این همراهی اغلب تجربه را بهتر کرده بود. رفتار میزبانها هم اثر مستقیم داشت: کارکنان خوشبرخورد و آگاه تجربه را ارتقا میدادند و برخورد سرد آن را خراب میکرد.
پیدا کردن رویدادهای پاپآپ پیش از پایانشان
ماهیت این رویدادها کوتاهعمر بودن است، و پیدا کردنشان بیشتر به عادتهای اطلاعیابی بستگی دارد تا به بخت. از ۱۶ نفری که در پژوهش منچستر مصاحبه شدند، هشت نفر از طریق پلتفرمهای آنلاین و پنج نفر با تعریف دیگران به پاپآپ رسیده بودند. معنای عملی این آمار آن است که دنبال کردن فضاهایی که معمولاً میزبان چنین برنامههاییاند، از کافهها و گالریها تا فرهنگسراها، از جستوجوی تصادفی مؤثرتر است. مهلت پایان را باید همان ابتدا دید، چون رویدادی که یک آخر هفته دوام دارد فرصت جبران باقی نمیگذارد. برای کارگاهها و برنامههایی که ظرفیت محدود دارند، ثبتنام زودهنگام تنها راه مطمئن است. ساعت اجراها هم اهمیت دارد؛ تجربه جشنواره اشراق نشان داد که شلوغترین زمانها همان ساعتهایی است که برنامه صحنه برقرار است، و هر کس آرامش بیشتری میخواهد بهتر است روزهای میانی هفته را انتخاب کند.
بازارچه سهروزه یلدا که ایونت آینا از ۲۵ تا ۲۷ آذر در تالار پتروشیمی تبریز برپا میکند، نمونهای امسالی از همین قالب است و جزئیاتش در باشه آمده است.
پرسشی که پیش از رفتن به هر رویداد پاپآپ ارزش پرسیدن دارد ساده است: اگر این برنامه هر هفته برقرار بود، باز هم برای دیدنش وقت میگذاشتید؟
سؤالهای رایج
ایونت پاپ آپ معمولاً چقدر طول میکشد؟
پژوهشگران کالج مد لندن عمر پاپآپها را از چند ساعت تا یک سال گزارش کردهاند. برای فروشگاههای پاپآپ، میانگینی حدود یک ماه ذکر شده است. رویدادهای تجربهمحور، مانند اجرای موسیقی یا کارگاه، گاه فقط یک شب برگزار میشوند.
پاپ آپ استور چیست؟
پاپ آپ استور فروشگاهی موقت است که برندی برای مدتی کوتاه برپا میکند تا محصولی را معرفی کند یا بیشتر دیده شود. تفاوت آن با رویداد پاپآپ در تمرکز است: پاپ آپ استور بر عرضه محصول تکیه دارد و رویداد پاپآپ بر تجربه حضوری.
آیا بازارچه یلدا یک ایونت پاپ آپ است؟
اگر موقت باشد، بله. بازارچههای یلدایی که شهرداری تهران آذر ۱۴۰۴ برپا کرد، طبق اعلام برگزارکنندگان بهصورت موقت و با تمرکز بر کالاهای شب یلدا فعالیت میکردند و همه ویژگیهای پاپآپ را داشتند. بازارچهای که هر هفته در جای ثابتی برقرار است، به بازار هفتگی نزدیکتر است تا به رویداد پاپآپ.
منابع
همشهری آنلاین: بازارچههای یلدایی تهران و جشنواره انار فرهنگسرای اشراق
دانشگاه متروپولیتن منچستر: تأثیر تعامل با برند در فروشگاههای پاپآپ بر نگاه مشتری
دانشگاه هنرهای لندن: ویژگیهای تجربهمحور پاپآپها از نگاه جوانان
دانشگاه آزاد اسلامی: الگوی پیامدهای برپاسازی فروشگاه پاپ آپ
مجله Journal of Personality and Social Psychology: اثر عرضه و تقاضا بر ارزش اشیا
مجله Journal of the Academy of Marketing Science: موقتیبودن پاپآپ و روایت تجربه برای دیگران
دانشگاه کرنل: لذت انتظار برای تجربه در برابر انتظار برای کالا
باشه: بازارچه یلدا در تبریز
گفتوگو
نظرات خوانندگان
هنوز نظری برای این مطلب ثبت نشده.

